از قتل دیپلماتهای ایرانی تا کشتار شیعیان مزارشریف؛ تهران بار دیگر عاملان و آمران جنایت را نشانه رفت
ایران پس از نزدیک به ۲۸ سال، بار دیگر پرونده خونین مزارشریف را به صدر توجهات سیاسی بازگردانده و بر شناسایی و پیگیری عاملان و آمران قتل هشت دیپلمات ایرانی و خبرنگار جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده است؛ موضعی که در شرایط کنونی میتواند پیام هشدارآمیزی به شماری از چهرههای طالبان، از جمله عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، تلقی شود.
در اسد ۱۳۷۷، همزمان با سقوط مزارشریف به دست طالبان، هشت دیپلمات ایرانی و خبرنگار ایرنا، محمود صارمی، در کنسولگری ایران کشته شدند. این حادثه یکی از شدیدترین بحرانهای تاریخ روابط ایران و طالبان بود و تهران از همان زمان خواهان روشنشدن هویت عاملان و مسئولان این جنایت شد.
اما جنایت مزارشریف تنها به قتل دیپلماتهای ایرانی محدود نبود. در جریان سقوط شهر، هزاران تن از غیرنظامیان، بهویژه شیعیان و اقوام غیرپشتون، نیز قربانی کشتار شدند و نام مزارشریف بهعنوان یکی از خونینترین فصلهای تاریخ معاصر افغانستان ثبت شد.
نام عبدالحکیم شرعی در پروندهای که هنوز بسته نشده است
اکنون با موضعگیری تازه وزارت امور خارجه ایران درباره ضرورت پیگیری عاملان و آمران جنایت مزارشریف، توجهها بار دیگر به چهرههایی از نسل نخست طالبان که همچنان در ساختار کنونی این گروه حضور دارند، جلب شده است.
در اطلاعات و روایتهای مطرحشده درباره ساختار طالبان در آن دوره، نام عبدالحکیم شرعی، وزیر فعلی عدلیه طالبان، نیز در ارتباط با عاملان و آمران آن دوره مطرح شده است.
از این منظر، موضع تازه ایران میتواند یک پیام سیاسی جدی تلقی شود؛ بهویژه آنکه شرعی امروز یکی از مقامهای ارشد طالبان و وزیر عدلیه این گروه است.
مزارشریف؛ کشتار شیعیان و نام عبدالمنان نیازی
یکی دیگر از چهرههایی که نام او بهشدت با جنایات مزارشریف گره خورده، ملا عبدالمنان نیازی است.
نیازی در دوره نخست حکومت طالبان، والی کابل و بلخ بود و نام او در اسناد شورای امنیت سازمان ملل نیز ثبت شده است.
برخی منابع او را از فرماندهان و چهرههای اصلی طالبان در مزارشریف دانسته و گزارش کردهاند که در جریان کشتار شیعیان مزارشریف، فرمان قتل آنان را صادر کرده بود.
نیازی سالها بعد نیز مواضع شدیداً ضدشیعی و ضدایرانی داشت و در گفتوگویی از تهدید علیه نیروهای فاطمیون سخن گفته بود.
در سال ۱۴۰۰، عبدالمنان نیازی در هرات هدف حمله مسلحانه قرار گرفت، از ناحیه سر بهشدت زخمی شد و پس از انتقال به بیمارستان درگذشت. منابع رسمی و رسانههای افغانستان این حمله را درگیری میان گروههای طالبان گزارش کردند.
با این حال، برخی نزدیکان نیازی در گفتوگو با رسانهها مدعی شدند که ایران در حمله علیه او نقش داشته است؛ ادعایی که بهصورت مستقل و رسمی اثبات نشده است.
پیام تهران؛ مزارشریف هنوز فراموش نشده است
بازگشت ایران به پرونده مزارشریف در شرایطی صورت گرفته که مقامهای فعلی طالبان بار دیگر مواضع سختگیرانهای درباره مسائل مذهبی و شیعیان اتخاذ کردهاند.
از همین رو، تأکید تازه تهران بر «عاملان و آمران» جنایت مزارشریف میتواند فراتر از یک یادبود سالانه تلقی شود؛ بلکه هشداری مستقیم به کسانی باشد که ایران آنان را در زنجیره تصمیمگیری، فرماندهی یا اجرای جنایتهای آن دوره دخیل میداند.
بر اساس تحلیلها و اطلاعات مطرحشده پیرامون این پرونده، ایران طی سالهای گذشته اطلاعات و اسناد بیشتری درباره مزارشریف در اختیار داشته، اما به دلیل ملاحظات سیاسی و دیپلماتیک از طرح عمومی همه آنها خودداری کرده است.
اکنون اما با تغییر شرایط منطقه و استمرار مواضع سختگیرانه برخی مقامهای طالبان، تهران بار دیگر این پرونده تاریخی را روی میز گذاشته است.
پیام ایران روشن به نظر میرسد: خون دیپلماتهای ایرانی و قربانیان شیعه مزارشریف از حافظه تهران پاک نشده و پرونده عاملان و آمران آن جنایت همچنان برای ایران باز است.