دیدبان حقوق بشر همزمان با پیشرفت کار «کمیسیون جنگ افغانستان» خواستار بررسی جامع ادعاهای مربوط به جنایتهای جنگی و جنایتهای علیه بشریت ارتکابیافته از سوی همه طرفهای درگیر در جنگ افغانستان شده است.
فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در دیدبان حقوق بشر، و پاتریشیا گاسمن، معاون بخش آسیا در این سازمان، در یادداشتی تأکید کردهاند که تلاشهای عدالتخواهانه نباید تنها بر موارد نقض حقوق بشر پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ متمرکز باشد.
آنان نوشتهاند که قربانیان نقض حقوق بشر، چه در دوره جمهوری پیشین و چه در دوران حاکمیت طالبان، باید بهگونه برابر به روندهای پاسخگویی و عدالت دسترسی داشته باشند و «نیاز به عدالت نباید گزینشی باشد».
این درخواست در حالی مطرح شده است که کمیسیون جنگ افغانستان، ایجادشده از سوی کانگرس امریکا در سال ۲۰۲۱، در آستانه انتشار گزارش نهایی خود درباره تجربه و پیامدهای دو دهه حضور نظامی امریکا در افغانستان قرار دارد.
نویسندگان یادداشت از آنچه معافیت از مجازات برای شماری از چهرههای قدرتمند در دوره جمهوری پیشین خواندهاند، انتقاد کرده و به اتهامهایی چون شکنجه، ناپدیدسازی اجباری، فساد و سوءاستفاده جنسی اشاره کردهاند.
در این یادداشت از عبدالرازق، فرمانده پیشین پولیس قندهار، نیز نام برده شده و آمده است که نهادهای حقوق بشری و مقامهای سازمان ملل، نیروهای تحت فرمان او را بارها به شکنجه و ناپدیدسازی اجباری متهم کرده بودند.
دیدبان حقوق بشر همچنان به پرونده کرامالدین کریم، رییس پیشین فدراسیون فوتبال افغانستان، اشاره کرده است. او از سوی شماری از بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان به آزار و سوءاستفاده جنسی متهم شده بود؛ اما با وجود محرومیت مادامالعمر از فعالیتهای فوتبالی از سوی فیفا، در افغانستان تحت پیگرد قضایی قرار نگرفت.
نویسندگان ادعا کردهاند که امریکا و متحدانش در بسیاری موارد، اهداف کوتاهمدت امنیتی را بر پاسخگویی ترجیح داده و با حمایت از فرماندهان محلی، در ایجاد نهادهای مؤثر برای رسیدگی به تخلفات ناکام ماندهاند.
در این یادداشت آمده است که زنان افغانستان حتی پیش از بازگشت طالبان نیز با موانع جدی در دسترسی به عدالت روبهرو بودند؛ اما محدودیتها و وضعیت آنان پس از اگست ۲۰۲۱ بهگونه چشمگیری وخیمتر شده است.
دادگاه کیفری بینالمللی همچنان اتهامهای مربوط به جنایتهای جنگی و جنایتهای علیه بشریت در افغانستان را بررسی میکند. این دادگاه در جولای ۲۰۲۵ حکم بازداشت دو مقام ارشد طالبان را به اتهام آزار و اذیت جنسیتی در چارچوب جنایت علیه بشریت صادر کرد.
در کنار این روند، مکانیزم تازه پاسخگویی سازمان ملل که در اکتبر ۲۰۲۵ ایجاد شد، مأموریت دارد شواهد مربوط به جنایتهای جدی بینالمللی از سوی همه طرفهای جنگ افغانستان را جمعآوری، ثبت و حفظ کند.
فرشته عباسی و پاتریشیا گاسمن از این مکانیزم خواستهاند هرچه زودتر فعالیت عملی خود را آغاز کند و از کمیسیون جنگ افغانستان نیز خواستهاند موارد نقض حقوق بشر در سراسر دوره جنگ را در گزارش نهایی خود بررسی کند.
نوا؛ صدای حقیقت، صدای مردم