دولت ایالت پنجاب پاکستان اعلام کرده است که از زمان آغاز برنامۀ بازگرداندن اتباع خارجی فاقد مدارک اقامتی معتبر، تاکنون ۱۴۳ هزار و ۴۷۴ شهروند افغانستان از این ایالت به کشورشان بازگردانده شده‌اند. هم‌زمان، مقام‌های پاکستانی شمار مجموعی شهروندان افغانستان را که از سراسر این کشور بازگردانده شده‌اند، بیش از ۲.۸ میلیون نفر اعلام کرده‌اند.
براساس آماری که وزارت داخلۀ ایالت پنجاب منتشر کرده است، شمار مجموعی شهروندان افغانستان که در چارچوب روند بازگشت مهاجران از پاکستان به افغانستان منتقل شده‌اند، به دو میلیون و ۸۰۷ هزار و ۲۵۰ نفر رسیده است.
روزنامۀ پاکستانی «نیشن» گزارش داده است که واحد امنیت اتباع خارجی وزارت داخلۀ پنجاب، به دستور مریم نواز، وزیر ارشد این ایالت، عملیات شناسایی و بازگرداندن مهاجران افغان فاقد مدارک اقامتی معتبر را در مناطق مختلف ادامه می‌دهد.
براساس این گزارش، نیروهای مسئول در چارچوب این برنامه، خانه‌ها، بازارها و دیگر مناطق مسکونی و تجارتی را بررسی می‌کنند تا شهروندان خارجی فاقد مجوز اقامت را شناسایی کنند.
مقام‌های ایالت پنجاب اعلام کرده‌اند که تاکنون بیش از ۴۰۰ هزار عملیات بازرسی و شناسایی در مناطق مختلف این ایالت انجام شده است؛ آماری که نشان‌دهندۀ گستردگی اقدامات اجرایی دولت محلی در زمینۀ کنترل اقامت اتباع خارجی است.
همچنین براساس اطلاعات منتشرشده، در حال حاضر ۳۹ مرکز نگهداری موقت در ایالت پنجاب فعال است و ۱۵۳ شهروند افغانستان در این مراکز به‌سر می‌برند.
قرار است این افراد پس از تکمیل مراحل ثبت اطلاعات، بررسی اسناد و تشریفات اداری، برای انتقال به افغانستان به گذرگاه مرزی تورخم فرستاده شوند و به مقام‌های مسئول تحویل داده شوند.
در بخش دیگری از این اقدامات، وزارت داخلۀ پنجاب از تشکیل پرونده علیه ۸۰۳ نفر به اتهام اجاره‌دادن ملک به شهروندان افغان فاقد مجوز اقامت خبر داده است.
این اقدام نشان می‌دهد که برنامۀ دولت پنجاب تنها به شناسایی و بازگرداندن مهاجران محدود نیست، بلکه افرادی را نیز در بر می‌گیرد که به باور مقام‌های پاکستانی، امکانات اقامت غیرقانونی اتباع خارجی را فراهم می‌کنند.
سخنگوی وزارت داخلۀ پنجاب تأکید کرده است که براساس سیاست دولت پاکستان، اقامت شهروندان افغانستان بدون ویزای معتبر غیرقانونی محسوب می‌شود.
او از شهروندان پاکستانی خواسته است موارد اقامت غیرمجاز، جعل اسناد هویتی و فعالیت‌های مشکوک مرتبط با اتباع خارجی را از طریق شمارۀ اضطراری ۱۵ به پولیس گزارش دهند.
این مقام پاکستانی همچنین اطمینان داده است که هویت افرادی که اطلاعات خود را در اختیار نهادهای مسئول قرار می‌دهند، محرمانه باقی خواهد ماند.
پاکستان طی سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین کشورهای میزبان مهاجران و پناه‌جویان افغانستان بوده است. جنگ‌های طولانی، ناامنی، مشکلات اقتصادی و تحولات سیاسی افغانستان سبب شده است که شمار زیادی از شهروندان این کشور برای زندگی، کار و تحصیل به پاکستان مهاجرت کنند.
با آغاز برنامه‌های گستردۀ بازگرداندن اتباع خارجی، وضعیت اقامت مهاجران افغان در پاکستان با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو شده است. این روند برای خانواده‌هایی که سال‌ها در شهرهای پاکستان زندگی کرده‌اند، پرسش‌هایی درباره سرنوشت خانه، کار، آموزش فرزندان و انتقال دارایی‌هایشان ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، بازگشت شمار زیادی از مهاجران به افغانستان می‌تواند فشار بیشتری بر امکانات مسکن، خدمات صحی، فرصت‌های شغلی و نظام آموزشی کشور وارد کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بسیاری از خانواده‌های بازگشت‌کننده منابع مالی محدودی دارند.
موضوع مهم دیگر، تفاوت میان بازگشت داوطلبانه و اخراج اجباری است. در آمار منتشرشده از سوی مقام‌های پنجاب، تفکیک روشنی میان افرادی که داوطلبانه بازگشته‌اند و کسانی که پس از بازداشت یا اقدامات اداری منتقل شده‌اند، ارائه نشده است.
همچنین مشخص نیست چه تعداد از افراد بازگردانده‌شده پیش از این در پاکستان متولد شده یا سال‌های طولانی در این کشور اقامت داشته‌اند.
براساس اصول بین‌المللی حمایت از پناه‌جویان، وضعیت افرادی که در صورت بازگشت با خطر جدی آزار یا آسیب روبه‌رو هستند، باید به‌صورت فردی بررسی شود. رعایت کرامت انسانی، حفظ وحدت خانواده‌ها و توجه به نیازهای کودکان نیز از موضوعات اساسی در اجرای برنامه‌های بازگشت مهاجران است.
آمار تازۀ دولت پنجاب نشان می‌دهد که عملیات شناسایی و بازگرداندن مهاجران افغان همچنان ادامه دارد. با این حال، پیامدهای انسانی این روند و چگونگی پذیرش و اسکان خانواده‌های بازگشت‌کننده در افغانستان، از موضوعاتی است که نیازمند توجه نهادهای مسئول و سازمان‌های امدادرسان خواهد بود.
نوا؛ صدای حقیقت، صدای مردم