تحلیلگران جهان در مورد نشست پیمان مکه در تهران چه می‌گویند؟
در روزهایی که حملات یمن به عربستان همچنان جریان داشت و نیز گمانه‌زنی‌ها درباره یک حمله نظامی تازه امریکا و اسرائیل به ایران اوج گرفته بود، سه عضو کلیدی «پیمان دفاع مشترک مکه» عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، هیئت‌های عالی‌رتبه امنیتی و نظامی خود را به تهران فرستادند.
هدف اعلام‌شده، کاهش تنش و حمایت از میانجی‌گری بود؛ اما این نشست، که نخستین تماس سطح‌بالای ایران با هر سه عضو این ائتلاف از زمان تشدید حملات یمن به عربستان محسوب می‌شود، بیش از آنکه یک دیدار دیپلماتیک ساده باشد، آینه‌ای از محاسبات پیچیده و متناقض قدرت‌های منطقه‌ای است.
خبر ـ در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان و برادر ولیعهد، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه (MIT)، وارد تهران شدند. میزبان آن‌ها در سطح عالی، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، بودند.
وزارت خارجه عربستان هدف این سفر را تلاش‌های مستمر برای کاهش تنش میان طرف‌های درگیر، تشویق به گفت‌وگو و راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از میانجی‌گری قطر و پاکستان عنوان کرد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران پس از نشست، فضا را بسیار مثبت توصیف کرد و گفت: احساس می‌کنم فضای جدیدی در منطقه در حال شکل‌گیری است.
مقام‌های ایرانی و رسانه‌های رسمی اعلام کردند چهار کشور توافق کرده‌اند که گفت‌وگوها برای تقویت همکاری را ادامه دهند.
چرا این نشست مهم است؟
اهمیت این نشست، پیش از هر چیز در زمان‌بندی آن نهفته است. این دیدار در شرایطی انجام شد که چند نشانه هم‌زمان، منطقه را در آستانه یک انفجار قرار داده بود. گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال دستور حمله تازه دونالد ترامپ به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، آمادگی ایران برای مقابله با تجاوز امریکا و اسرائیل و گزارش‌هایی از طرح‌های اسرائیل برای اقدام نظامی که گفته می‌شود با مقاومت رئیس ستاد ارتش این کشور مواجه شده است.
هم‌زمان، عربستان سعودی هفته‌ها بود که موج حملات موشکی و پهپادی یمن را تجربه می‌کرد/ می‌کند.
ترکیب هیئت نیز بی‌سابقه بود. خالد بن سلمان، به عنوان یک شاهزاده سعودی و برادر محمد بن سلمان، چهره‌ای نیست که معمولاً برای چنین مأموریت‌هایی انتخاب شود؛ حضورش نشانه‌ای از وزن سیاسی بالای این سفر تلقی شد. عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در هفته‌های پیشین نقش میانجی اصلی میان تهران و واشنگتن را ایفا کرده بود و سفرش به تهران در هفته گذشته، مقدمه‌چینی برای این نشست چهارجانبه بود. ابراهیم کالین نیز به عنوان رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، حامل پیام‌های انقره بود. کشوری که اگرچه عضو پیمان مکه است، مقام‌هایش بارها تأکید کرده‌اند این ائتلاف «علیه هیچ کشور خاصی» از جمله ایران نیست.
دیدگاه تحلیلگران جهانی
«لی زیشین» کارشناس مسائل خاورمیانه در مؤسسه مطالعات بین‌المللی چین، در تحلیل خود برای CRI تصریح می‌کند: این سفر سه‌جانبه به تهران، به طور عینی، تأییدی بر جایگاه منطقه‌ای ایران است. او با اشاره به اینکه هدف اعلام‌شده، حرکت به سوی امنیت منطقه‌ای بومی با مشارکت ایران است، این نشست را نشانه‌ای از تلاش کشورهای منطقه برای استقلال استراتژیک می‌داند.
«علی واعظ» معاون برنامه خاورمیانه و شمال افریقا در گروه بین‌المللی بحران (ICG)، این سفر را اقدامی در ساعت یازدهم توصیف کرد و اما او هشدار می‌دهد که بدون فرمول قابل اعتمادی برای پر کردن شکاف امریکا و ایران، این هیئت‌ها ممکن است چیزی بیش از حسن نیت در مسابقه‌ای با زمان در دست نداشته باشند.
«سباستین زونس» کارشناس خلیج فارس در مؤسسه کارپو، استراتژی ریاض را چماق و هویج توصیف می‌کند: عربستان دست خود را به سوی تهران دراز می‌کند و بر کاهش تنش و مذاکره تأکید دارد.
«عایشه صدیقه» از کینگز کالج لندن، اما بر محدودیت‌های عملی ائتلاف تأکید می‌کند. به گفته او، ترکیه و پاکستان نمی‌توانند هزینه اعزام نیروی زمینی به یمن را بپردازند و در عمل، گزینه‌های نظامی ائتلاف برای مقابله با یمن محدود است.
«سید حسین موسوی» آگاه امور بین‌الملل افغانستان با اشاره به این نشست گفت: این سه کشور برای میانجی‌گری به تهران نیامده بودند؛ آمده بودند تا برای امنیت مرزها، انرژی و زیرساخت‌های خود از پایتختی تضمین بگیرند که اهرم‌های فشارش را به‌روشنی نشان داده است.
به گفته موسوی: حتی تصمیم پیمان دفاعی مکه برای اجرای فوری تعهدات دفاع جمعی و استقرار نیروها در خاک عربستان بیش از آنکه نشانهٔ قدرت باشد، نشانهٔ نگرانی ریاض از جبهه‌ای است که کلیدش در دست تهران است.
«ولی نصر» استاد دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور سابق باراک اوباما، این نشست را از نظر تبلیغاتی و رسانه‌ای، دستاورد بزرگی برای ایران توصیف می‌کند.
به گفته او، قدرت‌های مهم منطقه‌ای برای درخواست کمک درباره یمن به تهران سفر کردند و ایران نیز احتمالاً شرایط خود را برای ارائه این کمک مطرح کرده است. نصر بر نام‌گذاری نشست از سوی ایران به عنوان «اجلاس تهران» تأکید می‌کند و می‌گوید: این نام‌گذاری نشان می‌دهد ایران در پی شکل‌دادن به ترتیبات منطقه‌ای متفاوتی است؛ ترتیباتی که خود ایران بخواهد آن را تعریف کند و در آن نقشی محوری داشته باشد. او اضافه می‌کند که چشم‌انداز ایران برای نظم منطقه‌ای، آشکارا با هدف خارج نگه‌داشتن امریکا از منطقه دنبال می‌شود.