شورای امنیت سازمان ملل متحد روز دوشنبه در نشست دورهای خود درباره افغانستان، بار دیگر تصویری از کشوری ارائه کرد که با وجود برخورداری از سطحی از ثبات امنیتی و مالی، همچنان با بحرانهای عمیق سیاسی، بشری، حقوق بشری و امنیتی روبهرو است. این نشست که با ارائه گزارش یوناما، سخنان مقامهای سازمان ملل، نمایندگان کشورهای عضو شورا و نمایندگان جامعه مدنی افغانستان برگزار شد، نشان داد که اگرچه تقریباً همه طرفها درباره وخامت وضعیت انسانی و چالشهای موجود توافق دارند، اما در مورد چگونگی تعامل با حکومت سرپرست افغانستان اختلافهای جدی وجود دارد.
یوناما: ثبات موجود شکننده است
جورجت گانیون، معاون نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل و سرپرست یوناما، در گزارش خود اعلام کرد که افغانستان در برخی شاخصهای اقتصادی و مالی به ثبات نسبی دست یافته است و با وجود تحریمها، تنشهای منطقهای و بسته شدن مقطعی مرزها، نظام مالی کشور پابرجا مانده است.
با این حال او هشدار داد که این ثبات بسیار شکننده است. به گفته وی، بازگشت میلیونها مهاجر افغان از کشورهای همسایه، فشار بیسابقهای بر اقتصاد و خدمات عمومی وارد کرده است. گانیون گفت که بیش از نیمی از جمعیت افغانستان زیر ۲۵ سال سن دارند و در شرایطی که فرصتهای آموزشی و شغلی محدود است، خطر از دست رفتن آینده یک نسل کامل وجود دارد.
هشدار سازمان ملل درباره زنان و دختران
بخش عمده نشست به وضعیت زنان و دختران افغانستان اختصاص داشت. سرپرست یوناما اعلام کرد که حدود ۳.۸ میلیون دختر در افغانستان از آموزش محروم هستند و هر سال نزدیک به ۲۵۰ هزار دختر دیگر نیز از ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر بازمیمانند.
او هشدار داد که ادامه محدودیتهای آموزشی و شغلی بر زنان نه تنها یک بحران حقوق بشری، بلکه یک تهدید جدی برای آینده اقتصادی افغانستان است. به گفته او، تا سال ۲۰۳۰ افغانستان ممکن است بیش از ۲۵ هزار نیروی متخصص زن را در بخشهای آموزش و صحت از دست بدهد.
گانیون همچنین از بازداشت دهها زن در هرات به دلیل آنچه «نوع پوشش» عنوان شده، ابراز نگرانی کرد و این رویداد را نشانهای از محدودتر شدن فضای مدنی در کشور دانست.
اوچا: نیمی از جمعیت افغانستان نیازمند کمک هستند
دفتر هماهنگی کمکهای بشردوستانه سازمان ملل (اوچا) نیز تصویری نگرانکننده از وضعیت انسانی افغانستان ارائه کرد.
بر اساس این گزارش، حدود نیمی از جمعیت کشور به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند. هفت میلیون نفر با ناامنی غذایی مواجهاند و چهار میلیون کودک از سوءتغذیه رنج میبرند.
اوچا هشدار داد که بازگشت گسترده مهاجران، سیلابهای مرگبار و کمبود بودجه، فشار مضاعفی بر مردم افغانستان وارد کرده است. این نهاد اعلام کرد که برای ادامه عملیات بشردوستانه در سال جاری به ۱.۷ میلیارد دالر بودجه نیاز است.
غرب: حقوق زنان و تروریسم دو نگرانی اصلی
نمایندگان امریکا، بریتانیا، فرانسه، دنمارک و چند کشور اروپایی دیگر، سیاستهای حکومت سرپرست در قبال زنان و دختران را به شدت مورد انتقاد قرار دادند.
نماینده امریکا گفت رفتار حکومت سرپرست در قبال زنان و دختران «غیرقابل قبول» است و واشنگتن همچنان درباره بازداشت شهروندان امریکایی و آنچه «دیپلماسی گروگانگیری» خواند، نگرانی جدی دارد.
نمایندگان فرانسه، بریتانیا، دنمارک، پاناما و لیتوانیا نیز محدودیتهای آموزشی و شغلی زنان را محکوم کرده و نسبت به گزارشهای مربوط به ازدواج کودکان و محدودیتهای تازه علیه زنان هشدار دادند.
کشورهای غربی همچنین نسبت به حضور و فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان ابراز نگرانی کردند و خواستار اقدامات عملی و قابل راستیآزمایی علیه داعش، القاعده و دیگر گروههای مسلح شدند.
روسیه و چین: تعامل با طالبان ضروری است
در مقابل، روسیه و چین بر ضرورت ادامه تعامل با حکومت سرپرست افغانستان تأکید کردند.
نماینده روسیه گفت تعامل میان جامعه جهانی و طالبان یک ضرورت اساسی برای آینده افغانستان است و هشدار داد که سیاست فشار و اولتیماتوم نتیجهای نخواهد داشت.
مسکو همچنین از برخی کشورهای غربی انتقاد کرد و گفت تلاش برای استفاده از یوناما بهعنوان ابزار فشار سیاسی میتواند آینده مأموریت این نهاد را با خطر مواجه کند.
چین نیز ضمن درخواست برای بازگشایی مکاتب دخترانه، بر حفظ تعامل عملگرایانه با حکومت سرپرست تأکید کرد و گفت جامعه جهانی باید رویکردی منسجمتر در قبال افغانستان اتخاذ کند.
نگرانی منطقه از تروریسم
موضوع تروریسم یکی دیگر از محورهای اصلی نشست بود.
پاکستان بار دیگر حکومت سرپرست افغانستان را متهم کرد که علیه گروههای مسلح فعال در خاک افغانستان اقدام مؤثر انجام نداده است. نماینده پاکستان گفت گروههایی مانند تحریک طالبان پاکستان، داعش خراسان و دیگر سازمانهای مسلح همچنان در افغانستان فعالیت دارند و از پناهگاههای امن برخوردار هستند.
روسیه نیز نسبت به حضور داعش خراسان ابراز نگرانی کرد و هشدار داد که این گروه همچنان در حال جذب نیرو و توسعه منابع مالی خود است.
ایران نیز تأکید کرد که افغانستان نباید به پناهگاه امن گروههای تروریستی تبدیل شود و نباید از خاک این کشور علیه همسایگان استفاده شود.
تقابل لفظی افغانستان و پاکستان
یکی از جنجالیترین بخشهای نشست، تبادل اتهام میان نصیر احمد فایق، سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل، و نماینده پاکستان بود.
فایق از شورای امنیت خواست حملات پاکستان در خاک افغانستان را محکوم کند و گفت این حملات باعث تلفات غیرنظامیان و تشدید بحران شده است.
در مقابل، نماینده پاکستان ادعا کرد که عملیات کشورش تنها مراکز وابسته به گروههای تروریستی را هدف قرار داده و غیرنظامیان هدف حملات قرار نگرفتهاند.
این مقام پاکستانی همچنین فایق را متهم کرد که نماینده مردم افغانستان نیست؛ اتهامی که با پاسخ تند نماینده افغانستان همراه شد. فایق گفت حکومت پیشین افغانستان بارها درباره پیامدهای حمایت از گروههای نیابتی هشدار داده بود و اکنون پاکستان با همان چالشها روبهرو شده است.
کشورهای منطقه بر توسعه اقتصادی تأکید کردند
در کنار مباحث امنیتی و حقوق بشری، برخی کشورهای منطقه بر ضرورت توسعه اقتصادی افغانستان تأکید کردند.
اوزبیکستان اعلام کرد که افغانستان تنها از طریق کمکهای بشردوستانه به ثبات دست نخواهد یافت و اصلاحات اقتصادی، اشتغالزایی و توسعه زیرساختها برای آینده این کشور ضروری است.
ترکمنستان نیز خواستار اتخاذ رویکردهای عملی و نتیجهمحور شد و تأکید کرد که تعامل با حکومت سرپرست نباید به معنای عادیسازی وضعیت موجود باشد.
آینده یوناما در آستانه تصمیمگیری
نشست روز دوشنبه در حالی برگزار شد که مأموریت یوناما در روزهای آینده نیازمند تمدید از سوی شورای امنیت است.
بیشتر کشورهای عضو شورا از ادامه فعالیت این نهاد حمایت کردند، اما اختلاف دیدگاهها درباره نحوه تعامل با حکومت سرپرست افغانستان همچنان پابرجاست.
آنچه از این نشست برمیآید این است که جامعه جهانی هنوز بر سر یک راهبرد مشترک درباره افغانستان به توافق نرسیده است. در حالی که کشورهای غربی بر حقوق بشر، حقوق زنان و مبارزه با تروریسم تأکید میکنند، روسیه، چین و برخی کشورهای منطقه تعامل بیشتر با حکومت سرپرست را راه رسیدن به ثبات میدانند.
با این حال، تقریباً تمامی سخنرانان در یک نکته اشتراک نظر داشتند: افغانستان همچنان با بحرانهای عمیق روبهرو است و بدون یک راهحل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی پایدار، ثبات کنونی نمیتواند دوام طولانی داشته باشد.
نوا؛ صدای حقیقت، صدای مردم