سازمان گزارشگران بدون مرز در یک گزارش تحقیقی تازه هشدار داده است که حکومت طالبان طی پنج سال گذشته، سازوکار گسترده‌ای برای نظارت، ارعاب، سانسور و سرکوب رسانه‌های افغانستان ایجاد کرده است. به گفتۀ این سازمان، شعبۀ ۰۱۵ ریاست عمومی استخبارات طالبان در مرکز این ساختار قرار دارد و مأموران آن در بازداشت، بازجویی، شکنجۀ خبرنگاران و محدودسازی فعالیت رسانه‌های مستقل نقش دارند.
این سازمان در گزارش خود که چهارشنبه، ۱۳ عقرب، منتشر شد، نوشته است که شعبۀ ۰۱۵ پس از بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰ ایجاد شده و مأموران آن در کابل و شماری از ولایت‌های افغانستان فعالیت می‌کنند.
براساس یافته‌های گزارشگران بدون مرز، مأموران این شعبه محتوای رسانه‌ها را به‌صورت مستمر بررسی می‌کنند و خبرنگارانی را که گزارش‌هایشان از سوی طالبان انتقادی یا نامطلوب تشخیص داده شود، برای بازجویی احضار می‌کنند. این سازمان می‌گوید در مواردی، مأموران استخبارات با همکاری محتسبان وزارت امر به معروف و نهی از منکر به دفترهای رسانه‌ها یورش برده، خبرنگاران را بازداشت و تجهیزات آنان را ضبط کرده‌اند.
گزارشگران بدون مرز تأکید کرده است که فشار بر رسانه‌های افغانستان تنها به بازداشت خبرنگاران محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از تهدیدهای امنیتی، دستورهای سانسور، محدودیت در انتخاب مهمانان برنامه‌ها و نظارت بر فعالیت‌های رسانه‌ای را نیز در بر می‌گیرد.
به گفتۀ این سازمان، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، دست‌کم ۷۷ خبرنگار در افغانستان بازداشت و زندانی شده‌اند. مدت بازداشت این افراد از یک هفته تا دو سال گزارش شده است.
در بخشی از گزارش، روایت خبرنگاری با نام مستعار «فرهاد» منتشر شده است که می‌گوید مأموران استخبارات طالبان پس از بازداشت، کیسه‌ای سیاه بر سر او کشیدند و وی را به یکی از مراکز استخبارات در کابل منتقل کردند.
این خبرنگار گفته است که به اتهام جاسوسی و تبلیغ علیه حکومت طالبان مورد بازجویی قرار گرفت و پس از انتقال به شعبۀ ۰۱۵، دو هفته را در یک سلول کوچک و انفرادی سپری کرد.
فرهاد در روایت خود از لت‌وکوب، استفاده از شوکر برقی و بازجویی‌های پی‌درپی سخن گفته و افزوده است که مأموران از او می‌خواستند نام خبرنگاران دیگر را افشا کند. به گفتۀ او، آثار جسمی شکنجه همچنان باقی مانده است.
خبرنگار دیگری با نام مستعار «احمد» نیز به گزارشگران بدون مرز گفته است که در جریان بازداشت، چنان مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت که بی‌هوش شد. او همچنین از تهدید به اعدام و صحنه‌سازی تیرباران در دوران زندان خود روایت کرده است.
براساس این گزارش، برخی خبرنگاران پس از آزادی نیز به دلیل ادامۀ تهدیدها ناچار به ترک افغانستان شده‌اند. گزارشگران بدون مرز می‌گوید تهدیدها حتی در خارج از کشور نیز ادامه یافته و پیام‌هایی به خبرنگاران تبعیدی فرستاده شده است.
بخش دیگری از تحقیقات این سازمان به محدودیت‌های اعمال‌شده بر فعالیت رسانه‌ها اختصاص دارد. خبرنگاران مصاحبه‌شونده گفته‌اند که رسانه‌ها از دعوت منتقدان طالبان به برنامه‌ها، پوشش برخی رویدادهای امنیتی و تهیه گزارش درباره حقوق زنان و فقر منع شده‌اند.
به گفتۀ گزارشگران بدون مرز، این سازمان به بیش از ۲۰ دستورالعمل سراسری و شمار فزاینده‌ای از فرمان‌های ولایتی دست یافته است که فعالیت آزاد رسانه‌ها را محدود می‌کنند.
یکی از یافته‌های مهم این تحقیق، نقش شعبۀ ۰۱۵ در نظارت بر فضای مجازی و هدایت تبلیغات آنلاین است. گزارشگران بدون مرز می‌گوید این شعبه، علاوه بر نظارت بر رسانه‌های سنتی، بخش‌هایی برای بررسی شبکه‌های اجتماعی، انتشار پیام‌های تبلیغاتی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی دارد.
این سازمان همچنین پیام‌های صوتی منتسب به مأموران شعبۀ ۰۱۵ را بررسی کرده است که در آن‌ها از مسئولان رسانه‌ها خواسته می‌شود به منتقدان طالبان فرصت حضور در برنامه‌ها را ندهند و در مقابل، تحلیل‌گران مورد تأیید حکومت را دعوت کنند.
براساس یافته‌های این تحقیق، در برخی موارد فهرست مشخصی از تحلیل‌گران مورد تأیید طالبان به رسانه‌ها معرفی شده و از آنان خواسته شده است برنامه‌های خود را با این فهرست هماهنگ کنند.
گزارشگران بدون مرز همچنین به اسنادی اشاره کرده است که در ماه سپتمبر از سوی رسانه‌های افغانستان منتشر شد. براساس این اسناد، برای فعالیت‌های تبلیغاتی و نفوذ در فضای مجازی بودجه‌ای معادل ۷۰ میلیون و ۷۰۰ هزار افغانی پیش‌بینی شده و نزدیک به یک‌هزار و ۵۰۰ حساب کاربری در شبکه‌های اجتماعی برای حمایت از روایت طالبان و بی‌اعتبارکردن مخالفان مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
این سازمان می‌گوید بررسی شماری از حساب‌های یادشده، انتشار هماهنگ پیام‌های مشابه و استفاده از هویت‌های مستعار را نشان داده است.
با این حال، مقام‌های طالبان اتهام‌های مطرح‌شده در این گزارش را رد کرده‌اند. حمدالله فطرت، معاون سخن‌گوی طالبان، به گزارشگران بدون مرز گفته است که شعبۀ ۰۱۵ و دیگر اداره‌های استخباراتی در چارچوب قانون فعالیت می‌کنند و هیچ‌کس به‌صورت خودسرانه بازداشت یا با او بدرفتاری نمی‌شود.
گزارشگران بدون مرز در مقابل تأکید کرده است که شهادت خبرنگاران، پیام‌های صوتی و دیگر اسناد بررسی‌شده، تصویری متفاوت از عملکرد این نهاد ارائه می‌کنند.
این سازمان پیش از این نیز نسبت به محدودشدن آزادی بیان، حذف تدریجی زنان از فعالیت‌های رسانه‌ای و گسترش سانسور در افغانستان هشدار داده بود.
در شرایطی که بسیاری از خبرنگاران افغان فعالیت حرفه‌ای خود را در داخل کشور متوقف کرده یا به خارج مهاجرت کرده‌اند، یافته‌های تازه گزارشگران بدون مرز پرسش‌های جدی درباره امنیت شغلی و جانی کارکنان رسانه‌ها و امکان فعالیت مستقل روزنامه‌نگاری در افغانستان مطرح می‌کند.
این گزارش همچنین نشان می‌دهد که محدودیت‌های رسانه‌ای، براساس ارزیابی گزارشگران بدون مرز، از اقدامات پراکنده فراتر رفته و به ساختاری سازمان‌یافته برای کنترل تولید و انتشار اطلاعات تبدیل شده است؛ ساختاری که پیامدهای آن تنها متوجه خبرنگاران نیست، بلکه دسترسی شهروندان افغانستان به اطلاعات مستقل را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
نوا؛ صدای حقیقت، صدای مردم